Geliefde gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Ik wil beginnen met een vraag om jezelf te activeren, voor ik kom op de vraag van de Gewone Catechismus ¹Voor meer info zie dit artikel

Wanneer werkt geloven voor jou?

[…]

Ik stel deze vraag omdat wij vandaag de dag niet meer zoveel spreken over geloofszekerheid — dat is iets voor de reformatorische hoek denken we vaak —  maar wij maken ons wel druk of geloven werkt —en in zekere zin gaat het dan toch om geloofszekerheid. In mijn pastorale werk en catechese merk ik dat steeds vaker. Jongeren en jong volwassenen zijn niet zozeer onzeker of ze behouden zijn of niet, maar ze zijn veel banger of het geloven wel werkt. Dat is een hele belangrijke vraag. Alleen waar meet je dat aan af? Is dat afhankelijk van een juist gevoel, de goede beleving? Het kan heel onzeker maken. Hoe raak ik overtuigd van de waarheid die ik niet zie — en ik haast me erbij te zeggen: die je ook niet altijd ervaart, voelt. Daar gaat vraag 16 over van de Gewone Catechismus:

“Hoe kun je zeker zijn van je geloof? Alleen door mij met vertrouwen vast te houden aan wat God belooft. Zo raak ik overtuigd van de waarheid die ik niet zie. Bovendien werkt de Heilige Geest in mij de overtuiging dat ik Gods kind ben.²Pleizier, T. e.a., Gewone Catechismus: Christelijk geloof in 100 vragen en antwoorden, (2019: Kok Utrecht)vraag 16“

Toen ik langer over deze vraag nadacht, en mezelf erop bevroeg hoe dat bij mij werkt, en wanneer niet, ontdekte ik dat bij mij vaak het goede gevoel bepaalt of ik veel aan mijn geloof heb of niet. Ofwel, mijn emoties bepalen heel vaak hoe ik mijn geloofsleven beoordeel en dat wilde ik maar eens wat verder uitpluizen. En wel onder het thema:

Niet het goede gevoel, wel een goede God.

Ik heb door deze vraag weer ontdekt waar mijn anker voor de ziel te vinden is. Ik zal nu verdergaan het thema uit te werken.

• Ik zal eerst een begin maken mijn stelling uit te leggen dat geloven niet afhankelijk is van het juiste gevoel.
• Daarna ga ik iets uitwerken over onze emoties en wat ik daarvan heb geleerd van psychologen en theologen.
• Tot slot werk ik uit waar vraag 16 ons naar toestuurt: bevrijding op de vaste grond van ons behoud: Jezus.

Niet het goede gevoel

De eerste ontdekking was: geloven gaat niet over het goede gevoel. Sterker nog, soms geeft het geloof helemaal geen aanleiding voor een goed gevoel, want geloof legt ook de niet mooie kanten aan jou bloot. Geloven gaat vaak over het niet zien, het niet ervaren, het niet waarnemen. Het is net als een huwelijk. De verliefdheid waar je huwelijk mee begon, werd op den duur een liefde die dieper ging dan het goede gevoel van de eerste weken. De liefde van het huwelijk kent de deuken en de butsen van beproeving tussen twee onvolmaakte mensen. Wanneer je elkaar niet vond. Wanneer je soms dacht: “is dit waar ik ja tegen heb gezegd?” Wanneer je man of vrouw ongelukkig is, ziek, in zichzelf gekeerd, dan komt het erop aan. Je ervaart, je ziet, je verneemt dan soms niet dat je van elkaar houdt — terwijl je diep in je hart dat wel weet van jezelf en van de ander. Dat is niet altijd makkelijk. Ik ken echtparen die de eerste vijftien jaar van hun huwelijk schreeuwend door het leven gingen. Ik ken mijn eigen gezinsleven waarin je elkaar zo vaak niet vindt en je soms meer bezig bent een gezin draaiende te houden dan elkaar liefde te bewijzen. Toch blijf je bij elkaar omdat je weet: we hebben elkaar dit beloofd en juist die door de jaren beproefde belofte wordt de draagkracht om verder te komen.

Geloven is niet anders. Dat is ook een liefde die gedeukt is en gebutst. Het is een liefde die voortdurend op de proef wordt gesteld. Niet omdat Gods liefde onvolmaakt is, maar omdat mijn vertrouwen op God onvolmaakt is. Voor mij persoonlijk is vertrouwen vaak gelinkt aan of het leven ook lekker gaat. Het is niet moeilijk om te geloven als immers alles voor de wind gaat.  Maar geloven wordt een stuk lastiger wanneer het leven rafelig wordt. Als ik niet lekker in mijn vel zit, en ik er niets bij ervaar. Als de verhoudingen in de gemeente niet lekker lopen. Als de smaak van de diensten niet mijn smaak is. Of als ik maar weinig energie steek in de relatie met God, en teleurgesteld raak bij de eerste beste keer dat je weer wat probeert. Ik ken de verhalen van mensen die dan weer eens een Bijbel pakken en dan niet weten waar te beginnen en dan weer het boek wegleggen. Op dit punt is het handig om je eigen antwoord er even bij te pakken en te vergelijken.

Wanneer werkt geloven voor jou? Wat zijn jouw ervaringen?

[…]

Wat zijn emoties

Dus geloof gaat niet over het goede gevoel. Om dat wat verder uit te bouwen ga ik nu wat vertellen over emoties en waar ze vandaan komen. Als je leert wat emoties zijn, kan je er ook beter mee omgaan. Niet dat emoties slecht zijn. Emoties (zoals blijdschap, verdriet, angst of boosheid) zijn in zichzelf goed. God schiep ze en en toont ze ook zelf. Emoties kleuren ons mens-zijn en geven verbinding tussen mensen. Emoties zijn niet slecht, maar ook niet altijd betrouwbaar.

Je emoties zijn namelijk afhankelijk van wat of wie jij liefhebt en wat jij belangrijk vindt. En daar ligt vaak het probleem.  Je emoties zijn een reactie op wat er in je hart leeft. Je emoties zijn dus als het ware de vlam, terwijl wat je liefhebt de brandstof is. Wie afgaat op zijn emoties let slechts op de vlam, maar niet op de brandstof. Het is veel belangrijker om te ontdekken wat de brandstof is van je emoties. Wat vind ik belangrijk? Waar ben ik aan gehecht? Laten we eens een alledaags verkeersvoorbeeld gebruiken om bovenstaand idee uit te werken.

De één wordt boos van een rood stoplicht, terwijl het een ander niets kan schelen. Hoe kan dat? Er kunnen allerlei factoren een rol bij spelen, maar ik doe even een gooi. De eerste die boos wordt bij een rood stoplicht is bijna te laat op een afspraak waar hij een belangrijke deal hoopt te sluiten. Hij is bang dat hij inkomsten misloopt. De brandstof voor zijn emotie is dus zijn angst om winst mis te lopen. De ander die geduldig staat te wachten is misschien op tijd vertrokken. Of zijn leven is niet afhankelijk van zijn bestemming. Hij moet nu wachten en dat is prima. Dezelfde situatie, totaal andere reacties. Dat geldt bijna voor alle levenssituaties en het sterkte me in de gedachte dat niet elke emotie goed is. Ze komen voort uit je hart, uit wat je verlangt, waar je bang voor bent, wat je liefhebt. En het is daarom voor ons geloofsleven heel belangrijk om uit te zoeken waar je geloofsemoties vandaan komen.

Toch leven we in een tijd waarin emoties en gevoel alles bepalen. We vinden emoties ongeveer het meest authentieke wat er is. Dan ben je echt. En hoe vaak zeggen we niet ‘zo voel ik dat nu eenmaal’ waarmee bedoeld wordt: daarmee is het ook echt zo. Want ons gevoel dat is echt. “Ik voel er niks meer bij” is soms de reden waarom mensen uiteen gaan. De goede beleving is zowat het hoogste goed in onze cultuur. We leven in een beleef tijd. Straks begint het festivalseizoen weer, voor veel mensen is dat een constante vlucht uit de werkelijkheid. Het gewone leven heeft blijkbaar weinig te bieden dat we beleving moeten opzoeken. Ik herken ook bij mezelf dat emoties vaak allesbepalend zijn. Als ik niet lekker in mijn vel zit, dan word je kijk op de wereld ineens ook negatief. Je raakt in jezelf gekeerd. Je gaat op dingen en mensen mopperen. Maar je ziet niet in dat het uit jezelf komt. Dat het mijn gevoel is die over mijn leven heerst. Het is veel belangrijker om jezelf eens te bevragen: waar komt mijn sikkeneurige gevoel vandaan, dan meteen van daaruit conclusies te trekken. Bij mij leeft vaak de gedachte: God doet toch niets en dan word ik dus sikkeneurig.  Als ik soms niet iets van God ervaar, is niet meteen de vraag of je geloof niet werkt. Het kan ook zijn dat jouw hart op iets anders hoopt dan Gods genade alleen!

Houvast vinden in God

Geliefden, terug naar het begin: het geloof gaat niet over het goede gevoel. Dat is allereerst geen vermaning, maar evangelie. Het is een hele bevrijdende boodschap. Je geloof is niet afhankelijk van of jij je lekker voelt of niet. Zou gevoel en beleving wel allesbepalend zijn, dan heb ik het te doen met iedereen die in de put zit, ja dan heb ik het te doen voor ieder mens die gewoon zijn dagelijkse leven leeft vol gewoontes, sleur, hoogtepunten en dieptepunten. Nee, je geloof is afhankelijk van Iemand anders: van de goede God is je geloof afhankelijk. Je geloof is afhankelijk van Jezus die het goed heeft gemaakt tussen jou en God. Je geloof is afhankelijk van deze garantie: in Christus heeft God vrede gesloten met jou. Hoe jij je ook voelt, God wil met je omgaan! Hij begint opnieuw aan een relatie met ieder van ons. God komt naar ons toe met liefde! Dat is de vaste belofte die God naar je doet:

Romeinen 5:8 NBV: Maar God bewees ons zijn liefde doordat Christus voor ons gestorven is toen wij nog zondaars waren.

Ik zou dit zo willen uitleggen: toen wij God niet zochten, zocht God ons al wel. Hij wilde zijn vreugde delen met jou. Geloven is afhankelijk van die basis die God allang gelegd heeft in Christus: ik ben eropuit met jou om te gaan! Welkom!

Dit vormt de basis om in alle levensomstandigheden onszelf gelukkig te prijzen!

Romeinen 5:3–5 NBV En dat niet alleen, we prijzen ons zelfs gelukkig onder alle ellende, omdat we weten dat ellende tot volharding leidt,
volharding tot betrouwbaarheid, en betrouwbaarheid tot hoop.  Deze hoop zal niet worden beschaamd, omdat Gods liefde in ons hart is uitgegoten door de heilige Geest, die ons gegeven is.

Hier werkt Paulus uit: je goede gevoel zegt niet alles. Gods liefde die zegt alles! Je goede gevoel? Het wordt steeds weer aangevochten. Er zijn tegenslagen, er zijn mensen met wie je niet door één deur kunt. Er zijn dingen die niet gaan naar jouw zin. Je komt jezelf tegen in je zonden, in je tekortkomingen, in je beperkingen. Je lijdt aan deze onvolmaakte wereld vol hardheid en gemeenheid en liefdeloosheid. Onze kerk verandert teveel of juist te weinig. Nee, je zingt niet meer alleen de Psalmen. En nee, we zijn niet die enorme Hillsong-kerk met gelikte band en hippe sprekers.

Maar die zaken zijn niet bepalend. Gods liefde is beslissend voor jou en voor deze gemeente. Niets kan ons scheiden van zijn liefde, zelfs niet de alledaagse sleur, of momenten van neerslachtigheid. We houden ons vast dat de tegenslagen niet allesbepalend zijn. We houden ons vast aan Gods liefde onder alle omstandigheden. We komen er dan achter dat we kunnen volhouden te blijven leven. We kunnen trouw blijven in ons huwelijk, dienstbaar in de gemeente, vruchtbaar in ons werk. Want Gods liefde geeft ons de brandstof om door te gaan, ook als ons gevoel iets anders zegt. Gods liefde is de brandstof die de vlam van blijvende vreugde geeft!

Vasthouden aan Gods liefde, dat is te vergelijken met ruitenwissers van een auto. Hoe hard de regen ook valt, de ruitenwissers van Gods liefde zorgen dat je vooruit kan blijven kijken. Gods liefde zorgt ervoor dat je veilig op je bestemming komt. Steeds als de regen weer neerslaat op mijn autoruit van mijn leven, en ik terugkeer naar het evangelie, gaan de ruitenwissers van Gods liefde aan het werk. Ze geven me weer perspectief. O ja, daarnaar ben ik op weg: naar Gods Koninkrijk. Naar zijn prachtige nieuwe wereld waar Zijn liefde onder ons woont als de zon die de dag verlicht.

Geliefden, ik kom er steeds meer achter dat we elkaar daarbij nodig hebben. Volgende week ga ik daar meer over zeggen. Maar voor nu wil ik dit zeggen: ik zelf heb de gemeente nodig om mijn blik steeds weer op de hoopvolle beloften van God te richten. Jullie moeten mij steeds weer helpen om omhoog te kijken. Ik moet als het ware boven mijzelf uit getrokken worden. Anders blijf ik zo hangen in mijn gevoelens. U heeft net nagedacht hoe jouw geloofsleven ervoor stond. Hoe stond het ervoor? Misschien heeft u een solide geloof! Bedenk dan dat u wellicht een gave bent voor die ander hier die vertwijfeld is, die soms niks voelt, misschien een auto heeft zonder de ruitenwissers van Gods liefde. Misschien ervaar jij niks bij het geloof. Misschien heb je dan nog nooit tot je door laten dringen hoe ver God gaat om je op te zoeken. Praat er eens over door. Help elkaar de blik de goede richting op te houden. En bid voor elkaar, want onze God wil gekend en gebeden worden. Geloven is immers geen gevoel, maar een vaste relatie met onze Heere!

Amen